Het erfgoed
Nederlands Franšais Deutsch English








In de Sint-Pauluskerk is het barokke interieur wonderlijk verzoend met het gotische gebouw. Speelse barok en strakke gotiek leven harmonisch naast elkaar. Geen enkel stuk treedt individueel op de voorgrond, alles is geïntegreerd in een evenwichtig geheel. De Antwerpse beeldhouwers en schilders hebben in de Sint-Pauluskerk een ensemble geschapen dat uniek is.

Het hoogaltaar is een monumentaal barok portiekaltaar. Het werd gerealiseerd door Peter I Verbruggen en zijn zoon Peter II in 1670. Het wit en zwart marmer herinnert aan de kleuren van de Dominicanen: wit is de kleur van de armoede, zwart de kleur van de rouw voor de zonde. Het gehele altaar is trouwens een getuigenis van de geloofsbeleving in de tijd van de Contrareformatie. Boven de kroonlijst, op de voluten, zitten twee allegorische figuren, 'Fides' (Geloof) en 'Veritas' (Waarheid). 'In Fide et Veritate' was de leuze van de Dominicanen. De dame links houdt een kruis en een kelk vast, als teken van Geloof. De dame rechts houdt een zon, een palmtak en een boek vast, als symbool van de Waarheid. De opdrachtgever van dit hoogaltaar was Ambrosius Capello, zevende bisschop van Antwerpen en oud-prior van de dominicanenklooster. Hij wordt afgebeeld op de voet van de linker zuil, onder de gedaante van de Heilige Ambrosius.

Een prachtige beeldengroep staat opgesteld tegen de eerste pijler rechts van de middenbeuk. Het is een vroeg werk (1644) in steen van de beroemde Antwerpse beeldhouwer Artus I Quellin (1609-1668). Maria houdt het Jezuskind vóór haar en helpt hem om de voorbijgangers te zegenen. Zij ondersteunt tegelijkertijd de zware globe die haar kind in de linkerhand draagt. Links en rechts staan Jozef en Anna opgesteld. Bovenaan komen twee engeltjes aangevlogen met een laurierkrans. Het geheel is ontworpen in een zuivere Rubeniaanse stijl, karakteristiek voor de vroege periode van Artus I Quellin, nog vóór hij naar Amsterdam vertrok voor de binnen- en buitenversiering van het Stadhuis op de Dam.

Het graf van Ophovius dateert uit 1637 en werd opgetrokken in marmer en Avesnesteen. Het Jezuskind staat op de knieën van zijn moeder en reikt de geknielde bisschop een rozenkrans aan. Het beeld van Ophovius, bisschop van 's-Hertogenbosch en prior van de Antwerpse Dominicanen, wordt toegeschreven aan Hans van Mildert. Boven op het grafmonument zit een wenende putto met zandloper, doodshoofd en omgekeerde toorts. De tijd loopt voor iedereen maar al te snel voorbij...

 

 


Beeldhouwkunst is er echt in overvloed: altaren en communiebanken, koorgestoelte en orgel, epitafen en poorten, en vooral de biechtstoelen met liefst 40 levensgrote figuren en rijkelijk gesculpteerde lambriseringen. Buitengewoon vakmanschap van o.m. Kerricx, Verbrugghen, Quellin, met dat onmiskenbaar Vlaamse accent van levendigheid en verhaalkunst, zeker bij de biechtstoelen waar de innerlijke strijd van de mens tussen goed en kwaad op verbluffende creatieve wijze geïllustreerd wordt. Of het nu gaat om onstuimige honden, brullende leeuwen, bekvechtende hanen, geile apen of een echte ‘zondebok', hun kracht moet alleszins als zinnebeeld van het kwaad, ingetoomd en getemd worden. De fantasierijkdom van al die stichtelijke symbolen is niet te schatten: een dansend skelet geeft te denken over vergankelijkheid, een vlinder over verrijzenis tot een onvoorstelbaar nieuw leven. Kinderspelen zoals een kaatsbal, het blazen van zeepbellen, en een kat-en-muisspelletje (!) moeten stimuleren tot hemelse deugdzaamheid, zonder daarom de pret te bederven... Een tijdloze boodschap. En - alsof dit alles nog niet voldoende was - een heuse beeldentuin als een live-openluchttheater.

Er is nog meer. Het schilderij ‘De zeven werken van barmhartigheid' getuigt van de sociale toestand bij onze voorouders. Het set marinestukken: ‘De zeeslag van Lepanto' (J. Peeters, 1671) illustreert dan weer een brok Europese geschiedenis. Ook over kunsthandel en (vooral) -wandel kan ‘Sint-Paulus' meespreken. Meerdere werken werden door vreemde bezoekers / bezetters opgekocht of meegenomen zonder te betalen: de prijs van het succes! De toerist nu kan zich vergenoegen in een hele reeks publikaties die door de toegewijde Sint-Paulusvrienden gerealiseerd worden.

Nergens anders in Antwerpen vind je zoveel maskers. Tot in de kloostergang lachen ze u toe, elk met eigen grimas: een psychologische zet om de dagelijkse sleur wat op te vrolijken.

De monumentale barokkerk kan pronken met de schitterendste kunstwerken, de kostbaarste materialen, toch straalt het interieur een wonderlijke lichtheid uit, die getuigt van vreugdevol geloof en godsvertrouwen. Het is een wereld van licht en beweging: waar je ook kijkt van koorgestoelte tot biechtstoel, overal waken en wiegen, wenken en wuiven engelen je toe. Speels en lichtvoetig, teder en vol mededogen kijken ze je aan, uitnodigend trekken ze je mee in hun spel.

Nog tot meer vreugde stemt u het imposante orgel dat scoort bij de top tien van de historische orgels van Europa. De monumentale orgelkast werd tussen 1654 en 1658 gebeeldhouwd door Peter I Verbruggen naar een ontwerp van Erasmus II Quellinus. Het oorspronkelijk instrument was van Nicolaes van Haegen. In 1730-32 werd het orgel uitgebreid door de beroemde Jean-Baptiste Forceville. Na de verwaarlozing van de Franse Revolutie werd het in 1824 nog eens verbouwd door Jean-Joseph Delhaye. Samen met koor en orkest weet het in de plechtige orkestmissen op feestdagen de kerkgangers in hun gevoelens te beroeren. Niet te missen!








(c) 2016 MKA | vzw Monumentale Kerken Antwerpen
Groenplaats 21
2000 Antwerpen
Contact

Powered by ICOLEIS